Kamera pokazuje fragment ulicy Długiej w Brzegu, miejsce, w którym ulica rozszerza się w wybrukowany plac. Nawierzchnia ma geometryczny wzór. Po lewej stoją kamienice z kolorowymi elewacjami i witrynami sklepów, a po prawej jasny, kilkukondygnacyjny budynek z niskim pawilonem od strony placu. Kadr dopełniają latarnie, drzewa i przechodnie. W rogu obrazu wyświetla się data, godzina i panel z bieżącymi odczytami meteorologicznymi. To dobre miejsce, żeby podejrzeć codzienne życie śródmieścia jednego z najciekawszych historycznie miast Opolszczyzny.
Najstarszy trakt w mieście
Długa to nie jest przypadkowa ulica handlowa. Uważa się ją za najdłuższy i najstarszy ciąg komunikacyjny Brzegu. Była ulicą przelotową, przez którą ruch przechodził przez miasto, a w jej rejonie biegł główny trakt handlowy łączący wschód z zachodem Europy. Brzeg powstał w XIII wieku na skrzyżowaniu dawnych dróg handlowych, a prawa miejskie otrzymał w latach 1247–1250 (źródła podają różne daty). Badacze architektury zwracają uwagę, że to właśnie przebieg dzisiejszej Długiej najlepiej pokazuje pierwotny, nieco nieregularny układ miasta.
Przy głównych ulicach w XIV wieku zaczęły się pojawiać pierwsze murowane kamienice. W rejonie Długiej i sąsiedniej Staromiejskiej w wielu budynkach do dziś tkwią relikty gotyckich murów. W środkowym i wschodnim odcinku ulicy zachowały się pozostałości gotyckich kamienic, ukryte w późniejszych przebudowach.
Od Langestrasse do miejskiego deptaka
Przed 1945 rokiem ulica nosiła niemiecką nazwę Langestrasse. W czasach PRL nazywała się ulicą Armii Czerwonej, co potwierdzają pocztówki z lat 70. Na zdjęciach z początku XX wieku widać przy niej pomnik Marcina Lutra. W latach 50. stał tu już tylko pusty cokół. Dawne fotografie pokazują też domy z ozdobnymi szczytami w stylu późnobarokowym i klasycystycznym oraz typowe kamienice z przełomu XIX i XX wieku. Na rogu ze Staromiejską działał wyszynk dawnego browaru mieszczańskiego, a na początku XX wieku przy Długiej funkcjonował Hotel Thiela.
Dziś Długa to przyjemny deptak z odnowionymi kamienicami, kawiarniami i lokalami gastronomicznymi. Na zdjęciu z kamery dobrze widać, jak pieszy charakter ulicy łączy się z szerszym placem, na którym spotykają się mieszkańcy.
Gotycka wieża przy Jabłkowej i synagoga pod numerem 61
Kilka kroków od Długiej, na rogu z ulicą Jabłkową, stoi jeden z najcenniejszych zabytków miasta. To wieża mieszkalno-obronna z XIII wieku, uznawana za najstarszy budynek mieszkalny Brzegu i jeden z najstarszych na Śląsku. Kiedyś była częścią murów obronnych. Przy tej samej Jabłkowej, pod numerami 5 i 7, stoją obok siebie dwie kamienice: dom katolicki i dom protestancki. To pamiątka po wyznaniowej mozaice dawnego miasta.
Mniej znanym miejscem przy samej Długiej jest budynek pod numerem 61. To dawna synagoga ukończona w 1799 roku. Jej wnętrze zniszczono podczas Nocy Kryształowej 10 listopada 1938 roku, a później zamieniono ją na budynek mieszkalny. Z zewnątrz łatwo ją przeoczyć, choć to ważny ślad po brzeskiej społeczności żydowskiej.
Kościół św. Mikołaja tuż za kadrem
Kamera stoi zaledwie kilkadziesiąt metrów od bazyliki św. Mikołaja, głównej gotyckiej świątyni miasta. Trójnawowy kościół wzniesiono w latach 1370–1420 za panowania księcia Ludwika I. Stanął w miejscu wcześniejszej budowli wzmiankowanej już w 1279 roku. Jego nawa główna ma blisko 30 metrów wysokości, co należy do najwyższych wyników w Polsce. Od 1525 roku do 1945 roku świątynia była protestancka. Charakterystyczne wieże podwyższono pod koniec XIX wieku, w odpowiedzi na podwyższenie wież pobliskiego kościoła Podwyższenia Krzyża Świętego.
W 1945 roku kościół spłonął i przez 13 lat stał w ruinie. Odbudowano go w 1958 roku. Z dawnego wyposażenia ocalały tylko fragmenty, które przechowują dziś m.in. Muzeum Narodowe we Wrocławiu i Muzeum Piastów Śląskich w Brzegu. Dwa oryginalne witraże trafiły do Muzeum Narodowego w Poznaniu. W zakrystii podczas odbudowy odkryto późnogotyckie malowidła ścienne. Za kościołem zachował się średniowieczny zespół kamienic przy ulicy Dzierżonia, który zrewitalizowano w 2016 roku.
Stolica Piastów i miasto po wojnie
Od 1311 roku Brzeg był stolicą osobnego księstwa, którym do 1675 roku rządziła linia Piastów. Tutaj zmarł Jerzy IV Wilhelm, ostatni męski potomek dynastii. Największą pamiątką tamtych czasów jest Zamek Piastów Śląskich, nazywany „Śląskim Wawelem” i wpisany na listę Pomników Historii. Renesansową bramę wjazdową z 1553 roku zdobi dekoracja gloryfikująca ród Piastów. W zamkowym kościele św. Jadwigi, ufundowanym w 1371 roku przez Ludwika I, znajduje się mauzoleum z pochówkami co najmniej 43 Piastów. To największa nekropolia tej dynastii w Polsce. W 1564 roku książę Jerzy II założył w mieście gimnazjum, które stało się ważnym ośrodkiem życia umysłowego na Śląsku.
W 1741 roku Brzeg przeszedł pod panowanie Prus, a zamek ostrzelały wtedy pruskie wojska. Najdotkliwsze zniszczenia przyniósł rok 1945, kiedy w walkach zniszczono około 70 procent zabudowy, a Stare Miasto legło w gruzach. Dlatego przy Długiej historyczne kamienice sąsiadują z budynkami powojennymi. Renesansowy ratusz z lat 1569–1577 przetrwał wojnę bez większych uszkodzeń. W jego wnętrzach i na wieżach odnaleziono kilka kapsuł czasu, a najstarszy dokument pochodzi z 1576 roku i odkryto go dopiero w 2016 roku w gałce hełmu wieży. Zawartość kapsuł można obejrzeć w ratuszowym skarbcu.
Praktycznie: jak dotrzeć i co zobaczyć w okolicy
Brzeg leży nad Odrą, dokładnie w połowie drogi między Wrocławiem a Opolem. Ma około 33 tysiące mieszkańców i jest siedzibą powiatu brzeskiego. Stacja kolejowa na linii Wrocław–Opole należy do najstarszych w Polsce, bo połączenie z Wrocławiem uruchomiono tu już w 1842 roku. Przez miasto przebiega autostrada A4, a także drogi krajowe 39 i 94.
Spacer warto zacząć na Długiej, przejść obok kościoła św. Mikołaja i wieży przy Jabłkowej, a potem skręcić do Rynku z ratuszem i dalej do zamku. Ratusz można zwiedzać z przewodnikiem bezpłatnie, ale terminy wejść lepiej sprawdzić przed przyjazdem. Stare Miasto otaczają parki założone częściowo w XIX wieku na miejscu dawnych fortyfikacji. Tereny zielone zajmują w mieście blisko 100 hektarów. W Parku Nadodrzańskim stoi Brama Odrzańska z lat 1595–1596, pozostałość renesansowych umocnień. Warto też zajrzeć do barokowego kościoła Podwyższenia Krzyża Świętego z iluzjonistycznymi freskami Jana Kubena oraz do ruin gotyckiego kościoła franciszkanów pw. Piotra i Pawła, najstarszego w mieście.
Najwięcej ruchu kamera pokazuje zwykle w ciągu dnia, gdy deptakiem przechodzą mieszkańcy idący do sklepów i lokali. Po zmroku dobrze widać oświetlenie ulicy.
Źródła informacji (10)
- Brzeg. Tourist attractions and interesting places in the Piast town on the Odra River polskieszlaki.pl
- Brzeg – Ulica Długa – stare zdjęcia, mapa (fotopolska.eu) fotopolska.eu
- Staromiejska 5 – Opolskie Tradycje opolskietradycje.pl
- Perły aglomeracji wrocławskiej: Brzeg – miasto zabytków i zieleni wroclaw.pl
- St. Nicholas' Church, Brzeg – Wikipedia en.wikipedia.org
- Brzeg Synagogue – Wikipedia en.wikipedia.org
- Brzeg Town Hall – Wikipedia en.wikipedia.org
- Brzeg gotykiem stoi – NTO nto.pl
- SkarbekJ Kamienica Mieszczańska (repozytorium PK) repozytorium.biblos.pk.edu.pl
- AHMP Brzeg 2 – Atlas historyczny miast polskich atlasmiast.umk.pl





