Ze schodów nabrzeża, przez rząd latarni i promenadę, wzrok biegnie ku długiemu falochronowi, który zamyka basen portowy w Karystos. Kamera pokazuje port i marinę tego miasteczka na samym południu Eubei. Przy kamiennym nabrzeżu cumują niewielkie łodzie rybackie i motorówki, przy pomoście po prawej stronie stoją jachty żaglowe, a na pierwszym planie biegnie ulica z parkującymi samochodami. Za wodami zatoki widać pasmo gór schodzące do morza. To widok na codzienne życie miasta, które od ponad półtora wieku żyje tuż nad brzegiem, choć jego historia sięga czasów Homera.
Port pod górą Ochi
Karystos leży w zatoce na południowym krańcu Eubei, drugiej co do wielkości wyspy Grecji. Nad miastem wznosi się masyw Ochi. Miasteczko liczy około 5 tysięcy mieszkańców, a cała gmina, utworzona w 2011 roku z połączenia Karystos, Marmari, Styra i Kafireas, prawie 12 tysięcy (11 903 w spisie z 2021 roku). Od Chalkidy, stolicy wyspy, dzieli je 129 km. Greckie serwisy turystyczne opisują Karystos jako miasto neoklasycystycznej zabudowy, przestronnych placów i malowniczego portu, z promenadą, na którą mieszkańcy wychodzą na wieczorne spacery przy zachodzie słońca. Zatoka uchodzi za dobrze osłoniętą, dlatego w porcie zatrzymują się żeglarze. Kawałek dalej, za przylądkiem Kawo Doro, morze jest znacznie bardziej wzburzone.
Kadr dobrze oddaje układ portu. Wewnętrzny basin z drobnymi jednostkami osłania długie ramię falochronu, a wzdłuż nabrzeża ciągnie się szeroki, wyłożony kamieniem deptak. W dużym zbliżeniu kamera pokazuje ruch łodzi, przypływających i odpływających jachtów oraz spacerowiczów na promenadzie.
Bourtzi – wenecka strażnica nad portem
Najbardziej rozpoznawalnym zabytkiem nabrzeża jest Bourtzi, niewielki fort po wschodniej stronie miasta. Nazwą „bourtzi” określano przybrzeżne umocnienia strzegące wejścia do portu. Twierdzę w Karystos wznieśli Frankowie i Wenecjanie. Źródła różnie podają datę budowy: od połowy XIII wieku, przez rok 1350, po XV wiek. Budowla ma nieregularny, sześcioboczny kształt podkowy i powstała z marmuru oraz wapienia. Prowadzi do niej niska, sklepiona brama z żelaznymi drzwiami, a nad wejściem zachował się otwór, przez który wylewano wrzący olej na napastników. Od południa i wschodu mury z blankami opadają wprost do morza. Fort jest dobrze zachowany, a latem odbywają się w nim wystawy i wydarzenia kulturalne.
Niemal naprzeciwko Bourtzi, po wschodniej stronie portu, mieści się muzeum archeologiczne w budynku Fundacji Giokaleio. Pokazuje rzeźby, fragmenty architektoniczne, płaskorzeźby nagrobne i inskrypcje z lat ok. 400 p.n.e.–324 n.e. Większość z nich pochodzi z Palaiochory, gdzie leżało serce starożytnego Karystos, a część z dawnego portu Geraistos.
Od Homera do „miasta Ottona”
Starożytne Karystos wymienia Homer w „Katalogu okrętów” w Iliadzie. W okresie klasycznym miasto stało się głównym ośrodkiem handlu i kultury południowej Eubei. Pochodzili stąd m.in. lekarz Dioklesy z Karystos (IV w. p.n.e.) i komediopisarz Apollodoros. W średniowieczu mieszkańcy przenieśli się w głąb lądu, prawdopodobnie z powodu budowy zamku i zagrożenia ze strony piratów. Po 1205 roku Karystos przeszło w ręce krzyżowców, potem Katalończyków, a w 1366 roku Wenecja odkupiła tutejszą baronię. W 1470 roku Eubeę zdobyli Turcy osmańscy.
Dzisiejsze miasto przy porcie jest stosunkowo młode. Po wojnie o niepodległość król Otton, pierwszy władca nowożytnej Grecji, kazał wytyczyć nowe Karystos. Prace rozpoczęto w 1843 roku według planu bawarskiego inżyniera, którego nazwisko źródła zapisują jako Bierbach lub Birbach. Stąd regularna siatka szerokich ulic i liczne place. Według niektórych przewodników do czasu detronizacji króla miasto nosiło nazwę Othonupolis. Przy głównym placu stoi neoklasycystyczny ratusz z końca XIX wieku, zbudowany z miejscowego marmuru.
Nad miastem, na wysokości około 350 m, wznoszą się ruiny Castello Rosso (Kokkinokastro). Pierwszą twierdzę zbudowano tu podobno około 1030 roku, a nazwa pochodzi od czerwonawego kamienia murów. Droga z Karystos do wsi Myloi kończy się w pobliżu bramy, a ze wzgórza roztacza się widok na całą zatokę, także na port widoczny w kamerze.
Marmur, który trafił do Rzymu i Hagii Sofii
Niewielu odwiedzających wie, że to z okolic Karystos pochodził jeden z najsłynniejszych kamieni starożytności. Zielonkawy marmur cipollino, czyli „kamień cebulowy”, Rzymianie nazywali marmor carystium, „marmurem z Karystos”. Wydobywano go na wybrzeżu między Styrą a Karystos i od I wieku p.n.e. wysyłano do Rzymu. W 17 roku n.e. kamieniołomy stały się własnością cesarską. Z tego marmuru wykonano m.in. kolumny portyku świątyni Antoninusa i Faustyny na Forum Romanum. Później używano go ponownie w Hagii Sofii w Konstantynopolu i w bazylice św. Marka w Wenecji. W miejscu zwanym Kylindroi („cylindry”), niedaleko wsi Myloi, do dziś leżą porzucone monolityczne kolumny, nigdy niewywiezione z kamieniołomu.
Smocze domy na górze Ochi
Góra wznosząca się nad miastem kryje jedną z najbardziej zagadkowych budowli Grecji. W regionie Karystii zachowało się około 25 tzw. drakospita, czyli „smoczych domów”, zbudowanych z wielkich kamieni bez zaprawy. Ich dachy tworzą płyty łupka układane warstwami, każda nieco dalej od poprzedniej, aż powstanie piramidalne sklepienie. Najlepiej zachowany smoczy dom stoi tuż pod szczytem Ochi, na wysokości około 1400 m (źródła podają od 1365 do 1398 m). Do dziś nie wiadomo, kto je zbudował i w jakim celu. Najczęściej przypuszcza się, że były to sanktuaria, ale wymienia się też wieże sygnałowe i schronienia robotników z kamieniołomów. Wstęp jest bezpłatny. Najpopularniejszy szlak zaczyna się przy schronisku na wysokości około 1100 m, inny we wsi Myloi.
U podnóża Ochi leży też jaskinia Agia Triada, największa na południu Eubei. Ludzie przebywali w niej od wczesnego neolitu do wczesnej epoki brązu. Wokół rozciągają się wąwóz Dimosari, kasztanowe lasy i wietrzny przylądek Kawo Doro, od wieków znany z katastrof statków.
Kiedy zaglądać i jak dojechać
Do kamery najlepiej zaglądać w sezonie żeglarskim, gdy przy pomoście przybywa jachtów, oraz wieczorami, gdy zachód słońca przyciąga spacerowiczów na promenadę. Latem warto też sprawdzić program wystaw w Bourtzi. Przy wietrze z północy obraz pokaże, jak spokojna zostaje woda w osłoniętym basenie portowym.
Kto chce zobaczyć to miejsce na żywo, z Aten najczęściej jedzie przez port Rafina, skąd prom płynie do Marmari w około godzinę. Z Marmari do Karystos jest już blisko. Bilet trzeba kupić do Marmari, nie do Karystos. Samochodem przez most w Chalkidzie trasa z Aten liczy około 191 km. Autobus KTEL z Chalkidy jedzie około dwóch i pół godziny i zatrzymuje się w centrum, kilka minut pieszo od muzeum i portu. Najbliższa plaża, Psili Ammos, leży tuż przy centrum i nawet przy północnym wietrze zwykle ma spokojną wodę. Dalej są plaże Kavos, Bouros i Agia Paraskevi.
Źródła informacji (16)
- Karystos – Wikipedia en.wikipedia.org
- Castles of Karystos – in-karystos.gr in-karystos.gr
- Karystos – visitgreece.gr visitgreece.gr
- The mysterious Dragonhouses of Evia – visitgreece.gr visitgreece.gr
- Cipollino marble – Wikipedia en.wikipedia.org
- Roman Quarry – Lonely Planet lonelyplanet.com
- Karystos museum – hh.gr hh.gr
- Karystos port – gtp.gr gtp.gr
- Medieval castles and peculiar dragon houses in a charming destination in Greece – travel.gr travel.gr
- Karystos – greektravel.com greektravel.com
- Evia history – golden-greece.gr golden-greece.gr
- Ferry from Rafina to Marmari – Ferryhopper ferryhopper.com
- Beaches of Karystos – travelphoto.gr travelphoto.gr
- Karystos, Greece – sailboat rentals – bednblue.com bednblue.com
- seep-karystos.blogspot.com (2012) seep-karystos.blogspot.com
- Hiking Mount Ochi – theblogofdimi.com theblogofdimi.com


