Centrum Strakonice, Czechy

Kamera pokazuje ulicę Bezděkovską w Strakonicach, czyli jedną z głównych ulic handlowych tego południowoczeskiego miasta. Napis na obrazie podaje nazwę ulicy i miasto. Przez kadr przewija się codzienny ruch: samochody, piesi, oświetlone witryny i latarnie po zmroku. Na pierwszy rzut oka to zwykła miejska arteria. Mało która ulica w Strakonicach ma jednak tak ciekawą przeszłość jak ta, bo prowadzi przez dawny Bezděkov, który przez pół wieku był nawet osobnym miastem.

Bezděkovská, czyli ślad po dawnej wsi

Strakonice nie zostały założone jako miasto królewskie. Wyrosły z połączenia czterech osad: Strakonic, Bezděkova, Žabokrt i Lomu. Nazwa ulicy przypomina o Bezděkovie, dawnej samodzielnej wsi, która dziś jest po prostu częścią miasta. Bezděkov długo zachowywał odrębność. W 1869 roku podniesiono go do rangi miasta pod nazwą Nové Strakonice, a dopiero w 1919 roku włączono do Strakonic. Nazwa Nové Strakonice przetrwała do dziś jako nazwa katastralna części miasta oznaczanej jako Strakonice II.

Dziś Bezděkovská to przede wszystkim ulica handlowo-usługowa. Należy do adresów, pod którymi zarejestrowano najwięcej firm w mieście. Zmiany w zabudowie dobrze widać na jednym przykładzie. W 1936 roku Czeskobraterski Kościół Ewangelicki zbudował przy tej ulicy zbór Husa. Budynek łączył tradycjonalizm z elementami rondokubizmu, czyli czeskiej odmiany modernizmu z lat 20. W 2019 roku zbór w większości rozebrano. Na jego miejscu powstał obiekt mieszkalno-usługowy, w którym wykorzystano część dawnych konstrukcji.

Żydowski Bezděkov i synagoga, której już nie ma

Mało kto z przechodniów wie, że ta część miasta była przez wieki ośrodkiem społeczności żydowskiej. Osadnictwo żydowskie w Strakonicach poświadczają źródła z końca XV wieku. W 1724 roku w Bezděkovie mieszkało 12 rodzin żydowskich. Domy żydowskie skupiały się w południowej części Bezděkova najpóźniej od końca XVII wieku. W 1837 roku dzielnica żydowska liczyła 14 domów rozłożonych na obu brzegach rzeki. Łączył je drewniany most. W 1880 roku w mieście mieszkało 379 Żydów, w 1930 roku już tylko 169.

Najstarszy znany dom modlitwy był drewniany i spłonął w 1741 roku. Kolejna synagoga zawaliła się w 1858 roku, podobno podczas ślubu. W 1860 roku w tym samym miejscu stanęła nowa, neoromańska synagoga. Nabożeństwa odprawiano w niej do okupacji. Od 1951 roku służyła jako dom modlitwy innego wyznania, a w 1976 roku zburzono ją podczas socjalistycznej przebudowy centrum. Tę samą falę przebudowy pamiętają też inne miejsca: około 1978 roku rozebrano dom rodzinny poety Františka Ladislava Čelakovskiego, co oburzyło mieszkańców. Miejsce po synagodze, dziś plac zabaw i park, upamiętnia niewielki pomnik w kształcie gwiazdy Dawida, umieszczony na poziomie terenu. Lepiej zachował się cmentarz żydowski, położony około 2 km na zachód od zamku. Jest na nim 480 nagrobków, najstarszy czytelny pochodzi z 1736 roku.

Z tą społecznością wiąże się też przemysłowa sława miasta. Fabrykę fezów założyli na początku XIX wieku przedsiębiorcy wywodzący się z miejscowej ludności żydowskiej. Na żydowskim cmentarzu zachowały się groby rodziny Fürthów, związanej z produkcją fezów.

Zamek u zbiegu Otavy i Volyňki

Strakonice leżą tam, gdzie Volyňka wpada do Otavy, około 100 km na południe od Pragi i 52 km na północny zachód od Czeskich Budziejowic. Mieszka tu około 22 tysięcy osób. Najważniejszym zabytkiem jest zamek, wzmiankowany po raz pierwszy w 1235 roku w dokumencie króla Wacława I. W 1243 roku Bavor I ze Strakonic podarował połowę zamku joannitom. Ród Bavorów władał miastem do 1402 roku, później władzę przejęli joannici. Od 1421 roku zamek był siedzibą ich wielkich przeorów, a zakon zarządzał majątkiem aż do reformy rolnej w latach 20. XX wieku.

Na zamku zachowała się gotycka wieża Rumpál z około 1300 roku, obok niej wieża Jelenka z około 1500 roku oraz kościół św. Prokopa z freskami z około 1340 roku. Od 1995 roku cały kompleks jest narodowym zabytkiem kultury. Mieści się w nim Muzeum Środkowego Pootavia, założone w 1894 roku i słynne z kolekcji dud, którą samo muzeum nazywa największą w Europie Środkowej. W zamku działa też Šmidingerova knihovna, założona w 1843 roku i należąca do najstarszych bibliotek publicznych w Czechach.

Dudy, fezy i motocykle ČZ

Strakonice to w Czechach przede wszystkim miasto dudziarzy. Pewna legenda mówi, że dudy legendarnego grajka Švandy leżą w kościele zamkowym. Na jej podstawie Josef Kajetán Tyl napisał sztukę „Strakonický dudák”. Od 1967 roku, kiedy obchodzono 600-lecie miasta, odbywa się tu Międzynarodowy Festiwal Dudziarski. Organizowany jest co dwa lata pod koniec sierpnia i przyciąga tysiące widzów. Edycja 26. odbyła się w sierpniu 2026 roku, a następną zapowiedziano na 23–27 sierpnia 2028 roku.

Miasto ma też silne tradycje przemysłowe. Fabryka Fezko, założona w 1812 roku, eksportowała fezy, a dziś produkuje głównie tekstylia samochodowe. Założona w 1919 roku Jihočeská zbrojovka od 1932 roku produkowała motocykle marki ČZ. Ich historii poświęcone jest osobne muzeum na terenie zakładu. Browar, wzmiankowany w 1578 roku, warzy piwo pod marką Dudák.

Kiedy zaglądać do kamery

Ulica handlowa najbardziej ożywa w dni powszednie i w godzinach zakupów, a wieczorem w kadrze dominują światła latarni, reflektory samochodów i podświetlone szyldy. Szczególnie warto zajrzeć do kamery na początku grudnia, kiedy miasto przygotowuje się do świąt. W dniach 4–6 grudnia 2026 roku na dziedzińcu zamku pod wieżą Rumpál odbędą się adwentowe targi rzemiosła. W programie są trębacze, chóry, dudziarze, żywa szopka ze zwierzętami, szermierze, Mikołaj i diabły, a do tego stoiska z ozdobami, ceramiką, miodem pitnym i ponczem. Latem, w festiwalowe lata, przez miasto przechodzą pochody dudziarzy z wielu krajów. Kalendarz miejski obejmuje też noworoczny pokaz fajerwerków nad Otavą, Pivovarską pouť, średniowieczne święto Rumpálování i Václavską pouť.

Praktycznie: dojazd i spacer po mieście

Strakonice leżą na linii kolejowej Pilzno – Czeskie Budziejowice, otwartej w 1868 roku. Odchodzą stąd też lokalne linie do Volar i Březnic. Przez miasto biegną drogi krajowe I/4 i I/22, a przy mieście działa lotnisko sportowe. Spacer z okolic Bezděkovskiej warto poprowadzić przez Palackého náměstí, plac położony nad Otavą naprzeciw historycznej części miasta. Stoi na nim barokowa kolumna maryjna z lat 1730–1740, przeniesiona tu z Velkého náměstí. Dalej można dojść do zamku i samego Velkého náměstí. Na rynku warto zwrócić uwagę na dawny ratusz ze sgraffitami Josefa Bosáčka według projektu Mikoláša Alša oraz dom nr 47. Według tablicy pamiątkowej to tutaj Tomáš Garrigue Masaryk wygłosił w 1891 roku przemówienie przedwyborcze. Kto ma więcej czasu, może pójść do barokowego kościoła Panny Marii Bolesnej w Podsrpie (1770–1774), popularnego celu pielgrzymek. W planie wycieczki warto też ująć zamkowe muzeum z kolekcją dud.